Arsamdan Elektrik Direği Geçiyor, Ne Yapmalıyım? TEDAŞ ve Enerji Nakil Hattı Tazminatı

Arsamdan elektrik direği geçiyor, arsamın üzerinden yüksek gerilim hattı geçiyor ya da tarlamdan TEDAŞ hattı geçiyor diyen maliklerin ilk bilmesi gereken nokta şudur: Taşınmaz üzerinde elektrik direği, pilon, trafo veya enerji nakil hattı bulunması çoğu zaman mülkiyet hakkını doğrudan etkileyen ciddi bir hukuki durumdur. Bu durum bazen usulüne uygun kamulaştırmaya, bazen irtifak hakkı tesisine, bazen de kamulaştırmasız el atma iddiasına konu olabilir.

Enerji nakil hatlarında her dosya aynı değildir. Direğin zeminde kapladığı alan, hattın taşınmaz üzerinden geçtiği güzergâh, hattın gerilim seviyesi, taşınmazın arsa mı tarla mı olduğu, imar durumu, tapu kaydında irtifak şerhi bulunup bulunmadığı ve daha önce bedel ödenip ödenmediği ayrı ayrı incelenmelidir. Bu nedenle yalnızca arsada direk görülmesiyle doğrudan aynı sonuca varmak doğru olmaz.

Uygulamada elektrik direğinin oturduğu alan çoğunlukla pilon yeri olarak adlandırılır. Pilon yerinde malikin fiili kullanım imkânı ciddi biçimde ortadan kalktığı için bu alan bakımından mülkiyet kamulaştırması veya pilon yeri bedeli gündeme gelebilir. Buna karşılık enerji nakil hattının taşınmazın üzerinden geçtiği bölümde genellikle mülkiyet tamamen alınmaz; hattın taşınmaz üzerinde yarattığı kısıt nedeniyle irtifak hakkı bedeli ve değer düşüklüğü tartışılır.

Taşınmazın tapu kaydında elektrik hattı, enerji nakil hattı, TEİAŞ, TEDAŞ veya dağıtım şirketi lehine kurulmuş bir irtifak hakkı şerhi bulunabilir. Tapu kaydında böyle bir şerh varsa önce bu hakkın hangi tarihte, hangi alan için, hangi karara veya kamulaştırma işlemine dayanarak kurulduğu incelenmelidir. Şerh bulunmaması ise tek başına tazminatın kesin alınacağı anlamına gelmez; ancak kamulaştırmasız el atma iddiası bakımından önemli bir başlangıç verisidir.

Kamulaştırmasız el atma, idarenin veya kamu hizmeti yürüten kurumun taşınmaza usulüne uygun kamulaştırma yapmadan fiilen müdahale etmesi hâlinde gündeme gelir. Enerji nakil hattı veya elektrik direği, taşınmaz sahibine bedel ödenmeden ve gerekli idari süreç tamamlanmadan kurulmuşsa malik, somut duruma göre tazminat, pilon yeri bedeli, irtifak hakkı karşılığı ve bazı hâllerde ecrimisil taleplerini değerlendirebilir.

Anayasa Mahkemesi kararlarında, taşınmaz üzerinden kamulaştırma yapılmadan enerji nakil hattı geçirilmesinin mülkiyet hakkına müdahale teşkil edebileceği açıkça kabul edilmiştir. Özellikle Kübra Yıldız ve diğerleri başvurusunda, enerji nakil hattı nedeniyle irtifak bedelinin eksik belirlenmesi ve bu süreçte mülkiyet hakkı yönünden yapılan değerlendirmeler, bu tip dosyalarda bilirkişi incelemesinin ve doğru bedel tespitinin önemini göstermektedir.

Yargıtay uygulamasında da enerji nakil hattı geçen taşınmazlarda yalnızca direğin kapladığı küçük alan değil, hattın taşınmazın tamamında meydana getirdiği değer düşüklüğü ve kullanım kısıtı tartışılmaktadır. Bazı kararlarda pilon yeri bedeli ile irtifak hakkı karşılığının ayrı değerlendirilmesi gerektiği vurgulanır. Bu nedenle dava açmadan önce elektrik hattının sadece iz düşümü değil, salınım alanı, güvenlik mesafesi ve taşınmazın ekonomik kullanımına etkisi teknik olarak belirlenmelidir.

Arsa niteliğindeki taşınmazlarda imar durumu ayrıca önemlidir. Elektrik direği veya yüksek gerilim hattı, arsaya yapı yapılmasını, parselin ifrazını, ticari kullanımını veya satış değerini etkileyebilir. Tarla niteliğindeki taşınmazlarda ise zirai kullanım, ekim alanı, ürün kaybı, geçiş yolları ve bakım-onarım sırasında oluşan zararlar ayrıca değerlendirilir.

Malikin ilk adımı tapu kaydını, imar durumunu ve varsa eski kamulaştırma evrakını toplamaktır. Tapu müdürlüğünden güncel tapu kaydı, belediyeden imar durumu, ilgili elektrik dağıtım şirketinden veya TEDAŞ/TEİAŞ birimlerinden hattın proje ve irtifak bilgileri istenebilir. Ayrıca taşınmazın fotoğrafları, direğin konumu, hat güzergâhı ve parsel krokisi delil olarak saklanmalıdır.

Dava açılacaksa çoğu durumda Asliye Hukuk Mahkemesi görevli olur. Taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi, kamulaştırmasız el atma ve irtifak bedeli taleplerinde pratik olarak en önemli yargı yeridir. Ancak davalı kurumun doğru belirlenmesi gerekir; hat TEDAŞ, TEİAŞ, ilgili elektrik dağıtım şirketi veya başka bir idarenin sorumluluğunda olabilir. Yanlış davalıya yönelmek süreci uzatabilir.

Bedel hesabı bilirkişi incelemesiyle yapılır. Bilirkişi heyeti taşınmazın niteliğini, m² birim değerini, hattın geçtiği alanı, direğin kapladığı pilon yerini, taşınmazda oluşan değer düşüklüğünü ve kullanım sınırlamasını değerlendirir. Arsa ve arazi hesapları aynı yöntemle yapılmaz; emsal karşılaştırması, net gelir yöntemi, imar niteliği ve bölgesel rayiçler dosyaya göre değişir.

Ecrimisil talebi ise her olayda otomatik olarak kabul edilmez. Kurumun taşınmazı haksız ve fiili biçimde kullanması, malikin kullanımının engellenmesi ve geriye dönük işgal tazminatı koşullarının oluşması gerekir. Bu sebeple ecrimisil, pilon yeri bedeli ve irtifak bedeli talepleri aynı dilekçede rastgele değil, delile dayalı ve ayrı hukuki gerekçelerle kurulmalıdır.

Bazı maliklerin yaptığı en büyük hata, yalnızca elektrik direği fotoğrafıyla doğrudan yüksek bir tazminat beklentisi oluşturmaktır. Oysa mahkeme; tapu kaydını, geçmiş kamulaştırma kararlarını, kadastro kayıtlarını, hattın ne zamandan beri geçtiğini, daha önce ödeme yapılıp yapılmadığını ve taşınmazın değer kaybı oranını birlikte inceler. Bu nedenle dosya hazırlığı tazminat davasının sonucunu doğrudan etkiler.

Elektrik direğinin veya enerji nakil hattının kaldırılması her zaman mümkün olmayabilir. Çünkü bu hatlar çoğu zaman kamu hizmeti niteliğindeki elektrik iletimi veya dağıtımı için kurulmuştur. Ancak hattın taşınmaz üzerindeki etkisi hukuka aykırı veya bedelsiz bırakılmışsa malik, kaldırma talebinden ziyade çoğu durumda bedel, tazminat veya irtifak hakkının usulüne uygun tesisini talep eder.

Sonuç olarak arsanızdan elektrik direği geçiyorsa önce panik yapmadan belge toplanmalı, tapu ve imar durumu incelenmeli, hattın hangi kuruma ait olduğu netleştirilmeli ve taşınmazda oluşan değer kaybı uzman bilirkişi mantığıyla değerlendirilmelidir. KARDAK Hukuk Bürosu olarak Ankara merkezli çalışma düzenimizle, enerji nakil hattı, elektrik direği, pilon yeri, irtifak hakkı ve kamulaştırmasız el atma dosyalarında taşınmaz maliklerinin başvuru ve dava süreçlerini stratejik biçimde ele alıyoruz.